ترجمهي متون و آموزش قواعد دروس1 ،۲و۳ پایه اول دبیرستان
1- متن درس اول با ترجمه اَلدَّرسُ الاوّل ﴿…هَبْ لـﻰ حُكْماً وَ ألْحِقْنـﻰ بِالصَّالِحينَ﴾ ياربِّ قَوِّ عَلَی خدمتِكَ جَوارِحـﻰ! و ﭐشْدُدْعلی العَزيمةِ جَوانِحـﻰ! پروردگارا ، اعضاي بيروني بدن مرا براي خدمت به خودت قوي كن واعضاي دروني بدن مرا براي برخورداري از عزمي راسخ ،استوار بدار (ياري كن) . فإليكَ يا ربِّ نَصَبْتُ وَجهـﻰ. و إليكَ يا ربِّ مَدَدْتُ يَـدﻯ. پروردگارا چهره ام را به سوي تو قرار دادم و اي پروردگار ، دستم را به سوي تو دراز كرده ام . يا سابغَ النِّعَمِ يا دافِعَ النِّقَمِ! صَلِّ علی مُحَمَّدٍ و آلِ مُحَمَّدٍ و ﭐفْعَلْ بـﻰ ما أنْتَ أهْلُه. اي كسي كه فراخيِ نعمت را به كمال داده است و اي بر طرف كننده ي بلا ها . بر محمّد و خاندان محمّد درود بفرست و براي من آنچه را كه تو شايسته آن هستي انجام بده .
2- قواعد: قواعداين درس مروري بر آموختههاي دورهي سه سالهي راهنمايي است. صرف أنواع فعل (فعل ماضي، مضارع، أمر حاضر و نهي حاضر و صرف صيغههاي مختلف آنها در اين درس مطرح شده است. مبحث ديگر بيان انواع جملات (اسميه و فعليه) و اركان هر كدام كه در جملهي اسميه (مبتدا و خبر) و در جملهي فعليه (فعل و فاعل) است يادآوري شده است. به اعراب كلمات در نقشهاي مختلف نيز اشارهاي شده و نقش هاي مرفوعي (فاعل، مبتدأ و خبر)، منصوبي (مفعول به) و مجروري (مجرور به حرف جرّ) و علامتهاي ويژه ي هر كدام ( ُ ٌ علامات رفع)، ( َ ً علامتهاي نصب) و ( ِ ٍ علامتهاي جرّ) مورد بحث قرار گرفته است.
درس دوم قواعد درس دوم (مربوط به علم صرف «التحليل الصرفي») قواعد: در اين درس سه باب از بابهاي مزيد (إفْعَال، تَفْعِيل و مُفَاعَلَة) همراه با اوزان آنها در صيغههاي ماضي، مضارع و أمر و مصدر معرفي شده است. اين باب ها مانند افعال ثلاثي مجرّد از سه حرف اصلي تشكيل شدهاند و تفاوت آنها با ثلاثي مجرّد در اين است كه اولين صيغه از فعل ماضي اين باب ها بيش از سه حرف دارد. امتيازي كه افعال ثلاثي مزيد بر ثلاثي مجرّد دارند اين است كه داراي اوزاني مشخص هستند و يادگيري آنها ساده تر است. جدول زير نشان دهندهي اوزان سه باب نامبرده است:
تبصره: باب إِفعال و تفعيل براي تعديه به كار ميروند، يعني فعل لازم (ناگذرا) را به متعدّي (گذرا) تبديل مي كنند. مثال: نَزَلَ=فرود آمد أنْزَلَ= فرود آورد. «نزَلَتْ الطائرَةُ = هواپيما فرود آمد (فعل لازم). أَنْزَل الطَّيَّارُ الطّائِرَةَ= خلبان هواپيما را فرود آورد (فعل متعدّي). يا «نَزَلَ القُرآنُ= قرآن نازل شد (فعل لازم). «نَزَّلَ اللّهُ الْقُرْآنَ= خداوند قرآن را نازل كرد (فعل متعدّي). باب مُفاعَلة نيز بر مشاركت بين فاعل و مفعول دلالت دارد و كاري دو طرفه را نشان ميدهد. براي مثال: كَتَبَ عليٌّ دَرْسَهُ = علي مشقش را نوشت، ولي كاتَبَ عليٌّ حُسَينَ= علي با حسين نامه نگاري كرد.
تمرين: 1- فعل هاي زير را به باب إفعال ببريد و ماضي و مضارع و امر و مصدر آنها را بنويسيد: قَدِمَ- حَسُنَ- جَبِرَ- حَرمَ- عِدمَ- شَكلَ
2- فعلهاي زير را به باب تفعيل ببريد و ماضي و مضارع و امر و مصدر آنها را بنويسيد: مَرنَ- سَبحَ- مَكنَ- قَبحَ- حَسنَ- كَبرَ- صَغُرَ- صَعُدَ
3- فعل هاي زير را به باب مُفاعَلَة برده و ماضي و مضارع و امر و مصدر آنها را بنويسيد: نَظَرَ- قَطَعَ- بَرَزَ- رَفَعَ- رَسلَ- شَركَ- شَهِدَ- سَعِدَ 4- 5- فرق بين صَدَقَ با صَدَّقَ را بنويسيد:
6- فرق بين جَهِدَ با جَاهَدَ را بنويسيد:
7- جاهاي خاي را با صيغهي مناسب فعل داخل پرانتز پر كنيد: أ- أنتُمْ..........(جَاهَدَ) ب- هِيَ......(يُعْلِمُ) ج- أنَا..........فِي العَمَلِ. ( يُشَارِكُ)
8- ده فعل ثلاثي مزيد در اين سه باب بگوييد كه در زبان فارسي كاربرد رايج دارند.
قواعد درس سوم قواعد: مربوط به علم صرف {التحليل الصرفي}
قواعد اين درس ادامه باب هاي ثلاثي مزيد است. در درس دوم سه باب «اٍفعال»«تَفعيل»«مُفاعَله (فِعال)» بررسي شد.در اين درس پنج باب ديگرآن مطرح مي شود.
سوالات تطبيقي: 1-فعل ثلاثي مزيد موجود در درس سوم كه در باب هاي نامبرده بالا آمده اند، را مشخص كرده و نام باب و صيغه آن را مشخص كنيد. 2-فعل هاي:«ضَرَبَ،قَتَلَ،شَرَكَ ومَرِض»را به باب تَفَعُل ببريد وماضي،مضارع،امر ومصدرآن ها را بنويسيد . 3-فعل هاي«شَهِدَ،شَكَرَ،نَزِهَ و عَهِدَ را به باب تَفَُّاعُل ببريد و ماضي،مضارع،امر ومصدر آنرا بنويسيد. 4-فعل هاي«قَصَدَ-شَرِك-جمع وجَهِدَ» را به باب إفتعال وفعل هاي «كَسَرَ-قَبَضَ-بَسَطَ-صَرَفَ»را به باب إنفِعال ببريد و ماضي مضارع امر و مصدر آنها را بنويسيد.
5-فعل هاي«خَدِمَ-كَبُرَ-رَحِمَ-غَفَرَ-رَشَدَ»را به باب إستفعال ببريد و ماضي،مضارع،امر ومصدر آن ها را بنويسيد.
6-فرق ببن «ضَرَبَ»و«تَضَارَبَ» را از جهت لغت ومعني بنويسيد.
7-تفاوت بين «كَسَرَ»و«إنكَسَرَ» را از جهت لغت ومعني بنويسيد.
8-تفاوت بين«غَفَرَ»و«إستَغفِر» را از جهت لغت ومعني بنويسيد.
9-جاهاي خالي را با صيغههاي مناسب فعلهاي داخل پرانتز پر كنيد. ا)هُم .................................( تَفَارَبَ ) ب)أنتِ.................................( يَتَشَهَّدُ ) ج)هو ..............................( إستَخدَمَ) د)هِيَ.....................( إشْتَرَك ) ه)هُما.......................... ( تَنْصَرٍفُ ) و)أنتُمْ....................( تَشَكَّرَ ) ز)هُما..........................(تَقَاتَلَ) ك)هُنَّ....................(يَقْتَصِدُ ) ل)أنتَ وسَعيدُ...................(أستَشِهدُ) م)....................مِنَ اللهِيَا مُحَّمَد!( إسْتَغفَرَ ) ن).................فاطمهُّ الزُّجَاجَ (إنكَسَرَ ) ح) نَحْنُ.................صَدِيقَنَا ( يَنْتَخِبُ )
توضيحات بيشتر در مورد درسهاي 2و3 اوزان ثلاثی مزید:
شمادراین درس با فعل های ثلاثی مزید آشنا می شوید . یکی از نکات مهمی که شما در تجزیه فعل (تحلیل الصرفی ) باید بدانید این است که فعل شما ثلاثی مجرد است یا مزید . ثلاثی مجرد به فعلی گفته میشود که ریشه آن دارای سه حرف اصلی میباشد وفعلهای ثلاثی مزیدبه فعلهایی گفته میشود که اولین صیغه فعل ماضی آن بیش از 3 حرف داشته باشد . فعل های ثلاثی مجرد : مانند : ذهبَ ، صرخَ ، عَلِمَ فعل های ثلاثی مزید : مانند : اَکرَمَ ، جاهَدَ ، علـَّمَ و.... در واقع میتوانیم بگوییم ثلاثی مجردها ، هنوز ازدواج نکرده اند ومزیدها ازدواج کرده و مسئولیتها به گردنشان اضافه شده است . برای همین با توجه به تعداد فرزندان مسئولیتشان کم وزیاد است . برای یاد گرفتن سریع این وزنها کافی است شما به طریقه پیدا کردن وزن کلمه که درسال سوم راهنمایی یاد گرفتید کاملاً آشنا باشید . به عنوان مثال : وزن کلمه انزجار : انفعال ، مساعدة : مفاعلة و..... مهمترین وزنهای ثلاثی مزید عبارتند از : افعال ، تفعیل ، مفاعلة ، تفاعل ، تفعّل ، انفعال ، استفعال ، افتعال بابهای افعال ، تفعیل ، مفاعلة : دارای 1فرزند بابهای تفاعل ، تفعّل : دارای 2فرزند بابهای انفعال ، افتعال ، استفعال دارای 3 فرزند هستند . یادتان باشد که قبلاً توضیح دادیم منظورمان حروف اضافه در اولین صیغه فعل ماضی میباشد وتعداد فرزندان را هم بر همین اساس اعلام کردیم . واکنون صیغه اول ماضی ، مضارع و مصدر هر یک از آنها رابیان میکنیم . . باب افعال : أفعَلَ . یُفعِلَ . افعال أرسَلَ . یُرسِلُ . ارسال باب تفعیل : فـَعَّـلَ . یُفعِّـلُ . تفعیل کـَلـَّمَ . یُکـَلـِّـمُ . تکلیم باب مفاعلة : فاعَلَ . یُفاعِلُ . مفاعلة قاوَمَ . یُقاوِمُ . مقاومة باب تفاعل : تفاعَـلَ . یَتـَفاعَلُ . تفاعُل تظاهَرَ . یتظاهَرُ .تظاهُر باب تفعـُّل : تفعَّلَ . یَتفعَّلُ . تفعُّل تجَمَّلَ . یتجمَّلُ . تجمُّل باب انفعال : اِنفعَلَ . ینفعِلُ . انفعال انکسَرَ . ینکسِرُ . اِنکسار باب افتعال : اِفتعَلَ . یفتعِلُ . افتعال اِنتشَرَ .ینتشرُ .انتشار باب استفعال : اِستفعَلَ . یستفعِلُ . استفعال استخرَجَ . یستخرِجُ . استخراج هر یک از فعل های ماضی یا مضارع در هر باب درست مانند فعل های ثلاثی مجرد صرف میشوند . یعنی هر کدام از آنها در هر باب 14 صیغه ماضی و14 صیغه مضارع دارند . معانی هر یک از این بابها : 2باب افعال وتفعیل برای متعدی کردن به کار میروند . یعنی که فعل ما به مفعول نیاز دارد . مانند : ذهَبَ : رفت ، أذهَبَ : برد باب مفاعلة و تفاعل برای مشارکت هستند ولی در باب مفاعلة مشارکت یک طرفه است وبه همین دلیل با حرف (با) ترجمه میشود ودر باب تفاعل مشارکت 2طرفه است وبه همین دلیل باعبارت (بایکدیگر ) ترجمه میشود . مانند : کاتبَ علیٌ حسناً . علی با حسن نامه نگاری کرد . تکاتـَبَ علیٌ وحسنٌ . علی وحسن با یکدیگر نامه نگاری کردند . سه باب تفعّل ، افتعال وانفعال زمانی به کار میروند که ما چیزی را از کسی بخواهیم واو قبول کند یا بخواهیم تأثیری را در شی ای ایجاد کنیم وآن تأثیر ایجاد شود . علـَّمَ المعلمُ علیاً . تعلـَّمَ علیٌ . معلم به علی یاد داد . علی یاد گرفت . وباب استفعال برای طلب ودرخواست به کار میرود . مانند : استغفَرتُ اللهَ . از خدا آمرزش خواستم .
نکات مهم : ۱- بابهای انفعال ، تفعّل ، وافتعال همیشه لازم هستند . یعنی احتیاج به مفعول ندارند . ۲- همزه باب افعال همیشه مفتوح ( منصوب) است . چه در امر چه در ماضی . ۳- مصدر باب مفاعلة ۲ وزن دارد ، فِعال ومفاعلة . ۴- ماضی بابهای تفاعل وتفعّل دارای حرف (ت )است . با مضارع وامر اشتباه نشود .
منبع: كتاب سال اول عمومي دبيرستان تفسير كننده: ميلاد قنبرعلي،كلاس 3/1 ، هنرستان حرفه اي قدس،منطقه17،تهران. با تشكر از آقاي :ملايي دبير محترم درس عربي،دين و زندگي.
+ نوشته شده در شنبه بیست و دوم آبان ۱۳۸۹ساعت 14:57 توسط علی اکبر ملایی
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
