آقاي:مولايي به نام خدا ميلادقنبرعلي  

 


در درس چهارم با اسم جامد و مشتق آشنا مي

شويم.

اسم جامد از كلمه ي ديگري گرفته نشده است.

اين اسم ها جامد هستند:


قلم، سحاب (ابر)، جَبَل (كوه)، بَحر ( دريا)


اسم مشتق از كلمه ي ديگري گرفته شده است.


 اين اسم ها مشتق هستند. 


 ( عالِم، معلوم، عَليم، علّامه، أعلَم، معلِّم،


متعلِّم.)

اسم هاي بالا از فعل «عَلِمَ» مشتق شده اند.

 

: عَيِّن الأسماءَ المشتقّة: ( اسم  هاي مشتق را

معلوم كن){3 اسم}

نَهْر، شَمْس، قَمَر، مخلوق، ناس، دينار، حاكم،

رَجُل، فِضَّة، تُفّاح، غُراب، معبود

اسم مشتق هفت نوع است :

  1- اسم فاعل  ۲- اسم مفعول  3- اسم مكان  4-

اسم زمان  5-اسم مبالغه  ۶- اسم

تفضيل                                                                                                           ۷- صفت مشبّهه.

در اين كتاب با هفت اسم مشتق آشنا مي

شويم.

اسم فاعل و اسم مفعول را در همين درس و اسم

مكان و زمان، اسم مبالغه، صفت مشبّهه و اسم

تفضيل را در درس پنجم خواهيم خواند.

اسم فاعل در فعل هاي ثُلاثي مجرّد بر وزن فاعل

و اسم مفعول بر وزن  مفعول مي آيد.

اسم فاعل «انجام دهنده كار» معني مي دهد و

اسم مفعول بر عكس است يعني كار بر آن انجام

مي شود.

اسم فاعل

به نحوه ساخته شدنِ اسم فاعل از چند فعل

ثلاثي مجرد دقّت كنيد:

كَتَبَ             ك ا تِ ب   كاتِب

نَصَرَ              ن ا صِ ر   ناصِر

حَكَمَ              ح ا كِ م    حاكِم

صَنَعَ             ص ا نِ ع   صانِع

عَيِّن اسم  الفاعل: (اسم فاعل را معلوم كن:)

الف: ظَلَمَ       (ظَلام- أظلَم- ظالم)

ب: عَلِمَ           (عامِل- عالِم- أعلم)

ج: رَحِمَ           (راحِم- رحيم- أرحَم)


اسم مفعول

به نحوه ساخته شدن اسم مفعول از چند فعل

ثلاثي مجرد دقّت كنيد:

فَتَحَ                      مَ ف ت و ح              مَفتوح

حَمِدَ                      مَ ح م و د               مَحمود

عَبَدَ                      مَ ع ب و د               مَعبود

ضَرَبَ                     مَ ض ر و ب             مَضروب

 عَيِّن اسم المفعول : (اسم مفعول را معلوم كن.)

الف: سَمِعَ        (مسموع- سامع- سميع)

ب: غَفَرَ            (غفور- مغفور- مغفرة)

ج: شَكَرَ          (شاكِر- شكور- مشكور)

آيا ساختن اسم فاعل و اسم مفعول در ثلاثي

مزيد فرق مي كند؟

       بله فرق مي كند.

اسم فاعل در فعلهاي ثلاثي مزيد از فعل مضارع

ساخته مي شود.

حرفِ مضارعه (يـ ) را بر مي داريم  و به  جاي آن (

مُـ ) مي آوريم.  سپس يك حرف مانده به آخر،

كسره مي گيرد. مثال:

يُعَلِّمُ = مُعلِّم        يُصلِحُ =مُصلِح             

يُجاهِدُ   =   مُجاهِد            يَنتَظِرُ= مُنتَظِر

اسم مفعول در فعلهاي ثلاثي مزيد به همان روشِ

اسم فاعل ساخته مي شود ولي يك حرف مانده

به آخر، فتحه مي گيرد. مثال:


يَنتَظِرُ =مُنتظَر              يُقَلِّدُ  =مُقَلَّد       

يُرْسِلُ   =   مُرْسَل             يَعتَمِدُ    =   مُعتَمَد

تمرين

1- عَيِّن اسم الفاعل: { 5 كلمه}

مُستَخرَج- مَملوء- مُستضعَف- مُتَفَضِّل- مَشهود-

مُغتَصَب- مُكَبِّر- مُجاهِد- مُصاحَب- مَصنوع- مُقاتِل-

مُحسِن.

2- عَيِّن اسم المفعول: {5 كلمه}

شاهِد- مُستَسلِم- مُبَشَّر- مُعتَمِد- مُشاهَد-

مُرسَل- مُنذِر- مُعرِض- مُستَخرَج- مُشترِك-

مُعتَرِض- مقلَّد

3- عَيِّن الترجمةَ الصَّحيحةَ:

1- مَخلوق:       آفريننده- آفريده

           2- رازِق:          روزي دهنده- روزي خوار

    3- مَحمود:         ستاينده- ستوده

               4- مُعتَمَد:        اعتماد كننده- مورد اعتماد

              5- مُنتَظَر:         انتظار كشنده- مورد انتظار

                 6- مُبَشِّر:         مژده دهنده- مژده داده شده

       7- مُرسَل:           فرستنده- فرستاده

           8- مَستور:        پوشاننده- پوشيده شده

        9- كاتِب:             نويسنده- نوشته

             10- مقصود:        قصد كننده- قصد شده

 

قواعد درس پنجم

1=اسم زمان:اسمی است که بر زمان وقوع فعل دلالت می کند.

 

2=اسم مکان:اسمی است که بر مکان وقوع فعل دلالت می کند. 

 

نکته:اسم زمان و مکان هر دو بر یک وزن می آیند. 

 

اسم مکان و اسم زمان بر وزن مَفعَل و گاهی بر وزن مَفعِل می آید ماننده:

 

اسم زمان:مَغرِب،مَشرِق،مَبدَا           اسم مکان:مَسجِد،مَسکن 

 

3=صفت مشبهه:بر دارنده صفتی نسبتاً پایدار دلالت می کند و مانند صفت مطلق یا ساده فارسی است مهمترین وزن های صفت مشبهه عبارتند از: 

فَعیل:شریف،عزیز،مریض      فََعل:صَعب،سَهل،خَصم 

فَعِل:کَسِل،خَشِن،نَجِس            فَعلانِ:عَطشان،جَوعان،غَضبَان

 

4=اسم مبالغه:بر زیاد بودن یک در انسان یا بسیار پرداختن بدان دلالت می کند.فَعّال:صَبَّار،غَفّار                  فَعالَه:عَلّامة،امّارة 

 

5=اسم تفضیل:اسمی است که نمایانگر کم تر یازیاد تر بودن صفتی در فردی یانسبت به دیگری است اسم تفضیل در زبان عربی معمولاًبر وزن اَفعَل می آید.   

مهدی وحدانی کلاس103 اول عمومی

 

قواعد درس ششم

در درس ششم با چهار نوع ضمير آشنا مي شويم.

 

ضماير منفصل  مرفوع

ضماير منفصل منصوب

ضماير متصل به سه قسم كلمه (ضماير متصل منصوب يا مجرور)

1- هوَ             او

إيّاهُ              او را

ـهُ،ـهِ             ـَشَ

2- هُما            آن دو

إيّاهُما           آن دو را

ـهُما ،ـهِما       ـِشان

3- هُم             آنان

إيّاهُم            آنان را

ـهُم، ـهِم         ـِشان

4- هىَ            او

إيّاها             او را

ـها                ـَش

5- هُما            آن دو

إيّاهُما           آن دو را

ـهُما، ـهِما       ـِشان

6- هُنَّ            آنان

إيّاهُنَّ           آنان را

ـهُنَّ، ـهِنَّ       ـِشان

7- أنتَ           تو

إيّاكَ             تو را

ـكَ               ـَت

8- أنتما          شما دو تا

إيّاكُما           شما دوتا را

ـكُما             ـِتان

9- أنتم          شما

إيّاكُم            شما را

ـكُم              ـِتان

10- أنتِ        تو

إيّاكِ             تو را

ـكِ              ـَت

11- أنتما        شما دو تا

إيّاكُما           شما دوتا را

ـكُما            ـِتان

12- أنتنَّ        شما

إيّاكُنَّ           شما را

ـكُنَّ            ـِتان

13- أنا         من

إيّاىَ            مرا

ـى              ـَم

14- نَحنُ      ما

إيّانا             ما را

ـنا              ـِمان

نكته ها

(شاهَدْتُك / عَلَيكَ / أخوكَ)

نكته  1:

ترجمه ي ضماير متصل به سه قسم كلمه يا( ضمير متصل نصب و جر) را مي توان با ترجمه ي ضماير منفصل يكي دانست. اين ضماير به هر سه نوع كلمه متّصل مي شوند. مثال:

شاَهَدتُ + ـكَ = شاهَدتُكَ: تو را ديدم

عَلَي + ـكَ     =  عَلَيكَ :      بر تو

أخو + ـكَ       =   أخوكَ :    برادر تو

 

نكته 2:

هر گاه قبل از ضماير ( ـهُ، ـهُما،ـهُم، ـهُنَّ ). « كسره» يا « ﻯ» بيايد؛ تبديل به ( ـهِ ، ـهِما، ـهِم، ـهُنَّ ) مي شوند . مثال:

فِى  مدرسةِ + هُ  = فِى  مدرستِهِ

فِى  + هُما         = فيهِما

ـهُ      ـهِ          

ـهُما  ـهِما

ـهُم   ـهِم

ـهُنَّ   ـهِنَّ

نكته 3:

هر گاه ضمايري مانند إيّاك در اوّل جمله بيايند؛ ترجمه فارسي را با «فقط» يا «تنها»  شروع  مي كنيم. مثال:

 ﴿ إياكَ نعبُدُ ﴾ : فقط تو را مي پرستيم. يا تنها تو را مي پرستيم.

تمرين:

1- عَيِّن الضميرَ المنفصلَ المرفوع:(2 ضمير)

هؤلاءِ- أنتما- تلك- هُناك- إيّاكَ- كُما – هىَ

 

2- عَيِّن الضميرَ المتّصل للنصب أو للجرّ:(2 ضمير)

أنتَ – هذه – أولئك – ها – إيّاىَ – نحن – كُم

 

3- عَيِّن الضميرَ المنفصلَ المنصوب: (2 ضمير)

إيّاكُم – أنتنّ – كُما – هذا – هُنا – كَ – إيّاكِ

ضماير متصل فاعلي

ضماير متّصل فاعلي چسبيده به فعل ماضي، مضارع و امر است؛ البتّه بعضي فعل ها ضمير متّصل فاعلي ندارند بلكه ضمير مستتر (يعني پنهان ) دارند.

ضماير متّصل فاعلي عبارتند از : ( ا، و، نَ، تَ، تُما، تُم، تِ، تُما، تُنَّ، تُ، نا، ﻯ )

براي اينكه بهتر ضماير متّصل فاعلي را بشناسيم و از طرفي بدانيم كدام فعل ها ضمير متّصل فاعلي  ندارند بلكه ضمير مستتر دارند؛ به جدول زير توجّه  كنيد:

 

ماضي

مضارع

امر

فَعَلَ      ضمير مستتر هوَ

يفعَلُ         ضمير مستتر هو

 

فَعَلا             ا

يفعلانِ                ا

 

فَعَلوا            و

يفعلونَ              و

 

فَعَلَتْ    ضمير مستتر هىَ

تَفعلُ       ضمير مستتر هی

 

فَعَلَتا           ا

تَفعَلانِ               ا

 

فَعَلْنَ           نَ

يفعَلْنَ               نَ

 

فَعَلْتَ          تَ

تَفعَلُ        ضمير مستتر أنتَ

اِفعلْ       ضمير مستتر أنتَ

فَعَلْتُما          تُما

تَفعَلانِ              ا

اِفعَلا               ا

فَعَلْتُم           تُم

تَفعَلونَ             و

اِفعَلوا              و

فَعَلْتِ           تِ

تَفعَلين              ى

اِفعَلى              ى

فَعَلْتُما           تُما

تَفعَلانِ             ا

اِفعلا               ا    

فَعَلْتُنَّ           تُم

تَفعَلْنَ              نَ

اِفعلْنَ             نَ

فَعَلْتُ           تُ

أفعَلُ       ضمير مستتر أنا

 

فَعَلْنا            نا

نَفعَلُ       ضمير مستتر نحن

 

 

خوب است بدانيم، فعل مضارع ( در حالتي كه حروفي مانند لاي نهي قبل از آن نباشند) مرفوع است يعني آخرش  يا ﹹ دارد مانند يفعلُ، تفعلُ، أفعلُ، نفعلُ  و يا « نون عِوَض رفع» دارد. (يعني نوني كه به جاي ﹹ آمده )

 مانند: يفعلانِ، يفعلونَ، تفعلانِ، تفعلينَ، تفعلونَ.

امّا نون، در صيغه هاي جمع مؤنّث ( يعني  صيغه هاي شماره 6 و 12) نون فاعلي است نه نون عوض رفع. به همين سبب هنگام ساختن فعل امر و نهي نون جمع مؤنّث حذف نمي شود.

نونوِقاية

هنگام اتصالِ فعل به ضميرِ «ى» براي آساني تلفّظ، حرفِ نوني ميانِ فعل و  ضمير «ى» مي آيد كه به آن نون وقايه مي گويند. مثال:

ضَرَبَ  + ى = ضَرَبَنـى : مرا زد                 عَلَّمَ + ى = عَلَّمَنـى: به من ياد داد.

اِسألوا + ى = اِسألونـى: از من بپرسيد.    يعْرِفُ + ى = يعْرفُنـى: مرا مي شناسد.

توجّه :

توجّه  كنيم كلمه را با دقّت بخوانيم وگرنه دچار خطا مي شويم. مثال:

نَصْرُنا: ياري ما/ نَصَرْنا: ياري كرديم/ نَصَرَنا : ما را ياري كرد.

تمرين:

1- نوع هر ضمير را معلوم كنيد:

ضماير منفصل مرفوع- ضماير منفصل منصوب- ضماير متصل نصب و جر –

 ضماير متصل فاعلي

 أنا- هوَ - إيّاهُ – كَ – إيّاها- تُمْ- أنتِ- إيّانا- كُما – كُم – نحن – و – تُ – تَ- هُ- إيّاكُنَّ

2- انتخب الجوابَ الصَّحيحَ:

الف: يَعرِفُ  + ى =  يعرِفِى         يَعرِفُنـى

ب: شاهَدَ + ى =   شاهَدْنـى       شاهَدَنـى

ج –  والِد + ى =    والِدى             والِدُنـى

د- لِـ + ى =           لَنـى             لـى

اَلدَّرسُ السَّادِسُ

اَلتَّجربةُ

اَلأمّ _ إلَهـﻰ!... بُنَيَّتـﻰ! ماذا أفْعَلُ؟

هـﻰ مريضةٌ بِشدَّةٍ... إلـی أينَ أراجِعُ؟

اَلأخت – لافائدةَ... لافائدةَ...

يا أخْتـﻰ! لاتَجْزَعـﻰ لا...

درس ششم

تجربه

مادر: خداي من! ... دخترم! چه كنم؟

او به شدّت مريض است ... به كجا مراجعه كنم؟

خواهر _ هيچ فايدهاي ندارد ... هيچ فايده اي ندارد ... اي خواهرم! بي تابي نكن نه ...

لماذا؟! لاأقْدِرُ..., بُنَيَّتـﻰ مريضةٌ.

هذا الْمَرَضُ شائِعٌ فـﻰ هذه الْمدينةِ... لاحيلةَ...!!

چرا؟! نمی توانم ... دخترکم بیمار است.

این بیماری در این شهر شایع است...راه  چاره ای نیست .

فـﻰ الْمدينةِ:

مُصيبةٌ عظيمةٌ! لماذا لايَقْدِرُ الأطِبّاءُ مُعالَجةَ هؤلاءِ الْمَرْضَي؟

در شهر:

مصيبتي بزرگ! چرا پزشكان نمي توانند اين بيماران را درمان كنند؟

عددُ الْمَرضَی كثيرٌ... و لَيْسَ فـﻰ الْمدينةِ مُسْتَشْفی مناسِبٌ.

شمار بيماران بسيار است ... و بيمارستان مناسبي در شهر نيست.

اَلْمجلسُ الاِسْتِشارﻯّ:

- أيُّها الوزيرُ! ماذَا عندَكَ مِن الأخْبارِ؟

- أخبارٌ مؤْسِفةٌ... وَقَعَ النّاسُ فـﻰ مُصيبةٍ عظيمةٍ.        اَلأمراضُ شائِعةٌ.

 

- لماذا لاتَبْحَثونَ عن حَلٍّ لِهذه الْمُشكلةِ؟

مجلس مشورتي:

-      اي وزير ! اخبار چه داري؟

اخبار تأسّف بار ... مردم در مصيبت بزرگي افتاده اند. بيماري ها شايع شده است.

چرا راهي براي حلّ اين بيماري جست وجو نمي كنيد؟

- نَطْلُبُ علماءَ الْبِلادِ لِلْبَحْثِ حَوْلَ هذا الأمْرِ.

- دانشمندان كشور را براي جست و جو پيرامون اين امر دعوت مي كنيم.(مي خواهيم)

- طيِّبٌ, طيّبٌ.

- خوب است ، خوب است .

أحْسَنْتَ! هناكَ عالِمٌ مشهورٌ فـﻰ مدينةِ الرّﻯِّ, هو طبيبٌ حاذِقٌ.

قَصْدُكَ محمّدُ بنُ زكريّا الرّازﻯُّ مُكْتَشِفُ الْكُحولِ؟!

جيّدٌ, جَيِّدٌ ! اُطْلُبوُه بِإِعْزازٍ و إِكْرامٍ.

آفرين! دانشمند مشهوري در شهر ري وجود دارد. او پزشك ماهري است .

منظور تو محمّد بن زكريّاي رازي كاشف الكل است؟!

خوب است، خوب است! او را با شكوه و احترام دعوت كنيد.(بخواهيد)

عِنْدَ الرّازﻯّ :

- أيُّها العالمُ الْجَليلُ! مَدينَتُنا فـﻰ مُشكلةٍ عظيمةٍ... اَلأمراضُ شائعةٌ و ليسَ لَنا مستشفي مناسِبٌ.

نزد رازي :

اي دانشمند شكوهمند!         شهر ما در مشكل بزرگي قرار دارد ... بيماريها شايع است وبيمارستان مناسبي نداريم.

- لِماذا لا تُبادِرونَ بِبِناءِ الْمُسْتَشفَی؟

- مشكلتُنا الْحصولُ علي مكانٍ مناسِبٍ لِلْمُسْتَشْفَی!

- چرا اقدام به ساختن بيمارستان نمي كنيد؟

-  مشكل ما به دست آوردن جاي مناسبي براي بيمارستان است.

- اِختلافٌ كثيرٌ بينَ الأطبّاءِ حولَ تَعيين المكانِ المناسبِ.

- طيِّبٌ, طيِّبٌ !    أنا أفَكِّرُ فـﻰ هذا الأمرِ.

- إلی مَتَی ؟

- إلی آخِرالاُسبوعِ!

- اختلاف بسياري ميان پزشكان در مورد تعيين جاي مناسب وجود دارد .

- بسيارخوب ،بسيار خوب من در مورد اين امر فكر مي كنم.

- تا كي؟

- تا آخر هفته!

 

فـﻰ الْبيتِ:

اَللّهُمَّ!  انتَ الْقادِرُ علي طَلِبَتـﻰ و تَعْلُمُ حاجَتـﻰ.

اَللّهُمَّ! اِجْعَلْ فـﻰ قلبـﻰ نوراً و فهْماً و عِلْماً.

إلَهـﻰ! إيّاكَ نَعْبُدُ و إيّاكَ نَسْتعينُ.

در خانه :

خدايا تو بر خواسته ي من توانا هستي و نياز مرا مي داني .

خدايا در قلبم نور و فهم و علم قرار بده.

خدايا! فقط تو را عبادت مي كنيم و فقط از تو ياري مي جوييم .

و بَعْدَ أيّامٍ، ها... وَجَدْتُ...!

وبعد از چند روز ، هان ...  يافتم ...

- اِذْبَحوا خَروفاً و قَسِّموا لَحْمَهُ إلَی خَمْسةِ أقسامٍ.

گوسفندي را ذبح كنيد وگوشتش را به پنج قسمت تقسيم كنيد.

-      و ماذا نَفْعَلُ نحنُ بِهذه الأقسامِ؟

و ما با اين قسمت ها چه كار كنيم؟

- أنْتُمْ عَلِّقوا كلَّ قِسْمٍ فـﻰ ناحيةٍ مِن الْمدينةِ و أنا سَأخْبِرُكُم بالنَّتيجةِ.

شما هر قسمتي را در ناحيه اي از شهر آويزان كنيد و من به زودي نتيجه را به شما خبر خواهم داد.

-  وَ بَعْدَ أيّامٍ عَيَّنَ الرّازﻯُّ أحْسَنَ مكانٍ لِبِناءِ الْمُسْتَشْفَی.

و بعد از چند روز رازي بهترين مكان را براي ساختن بيماستان تعيين كرد .

في الْمجلسِ الاِستشارﻯّ:

-  أيُّها العالمُ الْجليلُ! أخْبِرْنا عن سِرِّ تعليقِ اللَّحمِ!

در مجلس مشورتي:

- اي دانشمند با شكوه! ما را از راز آويزان كردن گوشت خبر دار كن .

- ذهبتُ كُلَّ يومٍ إلي نَواحـﻰ الْمدينةِ و شاهَدْتُ التَّغييراتِ الْحاصِلةَ لِقِطَعِ اللَّحْمِ. وَ وصَلْتُ إلي هذه النّتيجةِ أنَّ كلَّ ناحيةٍ يَفْسُدُ فيها اللَّحْمُ مُتَأخِّراً  أحْسَنُ مكانٍ لِبِناءِ الْمُسْتَشْفَی .

هر روز به نواحي شهر مي رفتم و تغييرات پيش آمده را براي تكّه هاي گوشت مشاهده مي كردم و به اين نتيجه رسيدم كه هر ناحيه اي كه گوشت در آن ديرتر فاسد شود بهترين جا براي ساختن بيمارستان است .

 

 

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و چهارم آبان ۱۳۸۹ساعت 12:26  توسط علی اکبر ملایی  |