خاطرات سفر به لبنان

هدف این بود که ماجرای سفر به لبنان را از آغاز، به صورت سفرنامه بنویسم، به طور طبیعی این کار، نیاز به قدری مرور ذهنی و بازسازی خاطرات داشت، بنابراین ترجیح دادم، به عنوان پیش مقدمه، قسمتی از سخنان دکتر گل حسنی را که حاوی اطلاعاتی سودمند در مورد اوضاع سیاسی و فرهنگی لبنان و به ویژه شهر بیروت است، در معرض دید خواننده­ی وبلاگ قرار دهم، به امید آن که مطلب تازه یا جالبی در خلال مطالب باشد که سودمند و اثر گذار افتد.

لحظاتی با دکتر گل حسنی سرکنسولگر سابق ایران در لبنان:

در روز چهارشنبه 30/6/1390به اتفاق چندتن از دوستان از سفارت خانه خارج و به مقصد یکی از ساختمان­های متعلق به سفارت ایران، در همان نزدیکی که در آن، کارهای فرهنگی می­کردند، حرکت کردیم. آن جا، با دکتر گل حسنی آشنا شدیم. همگی دور یک میز کنفرانس، حلقه وار نشستیم و دکتر گل حسنی، شروع به سخن کرد که خلاصه­ی آن چنین بود:

بیروت به سه منطقه­ی شرقی، غربی و جنوبی متمایز می­شود که هر منطقه، مظهر یک طایفه است و هر طایفه، احزابی دارد. حدود 38 حزب در این کشور کوچک است که 18 عدد آنها مورد تأیید دولت است. بدینسان، لبنان، یک آکادمی دیپلماسی است. مسیحی­ها در منطقه­ی جبل لبنان، واقع در شرق بیروت که محیطی خوش آب و هواست و موقعیتی بلند دارد، ساکنند. این منطقه، جذاب، سرشار از امکانات و توریستی است. از جاهای دیدنی این قسمت می­توان به فضای تفریحی و توریستی «هریصا» اشاره کرد که مجهز به تله کابین است و ساحل مدیترانه را به قله، متصل می­سازد. بر فراز قله، تندیسی از مریم مقدس قرار دارد و نیز یک موزه که آداب و رسوم سنتی لبنان و انواع لباس ها و پوشش های کهن آنها را به نمایش می­گذارد. غاری هم به نام «مغارة جعیتا» در همین منطقه شرقیه است که در دو قسمت علیا و سفلی یا غار خشکی و آبی قابل مشاهده است. البته این غار، در برابر غار علی صدر همدان،  علت سکونت مسیحیان در این بهترین قسمت، حضور طولانی مدت فرانسویان در این کشور است که تقسیم بندی منطقه­ای را به نفع هم کیشان خود یعنی مسیحیان تعریف کرده اند. این منطقه، به منطقه­ی شرقیه هم شناخته می­شود.

بیروت غربی ((down town، منطقه­ای است تجاری و مجلل و شامل بخشی از مناطق توریستی پایتخت که مورد سکونت مسلمانان سنی مذهب است. رفیق حریری نخست وزیر سابق لبنان، که مورد حمایت شدید دولت وهابی آل سعود بود، به پشتوانه­ی مالی عربستان، سرمایه­ی زیادی را صرف کشاندن و اسکان دادن سنی­ها در این قسمت کرد.

جنوب بیروت در اختیار شیعیان است. با ظهور امام موسی صدر و با پشتیبانی دولت ایران، شیعیان توانستند در برابر دو حریف خود یعنی مسیحیان و اهل تسنن که همه­ی امکانات و اختیارات را به نفع خویش مصادره و بهترین نقاط پایتخت را اشغال کرده بودند، خودی نشان دهند. پیش­تر، شیعیان لبنان با وجود برخورداری از جمعیتی قابل ملاحظه، تنها به جرم شیعه بودن و نیز با ادعای در اقلیت بودن، از حقوق شهروندی خود ­نصیب چندانی نداشتند و عمدتا در میادین تره بار و دیگر فضاهای اقتصادی به صورت حمّال و بارکش، کسب درآمد می­کردند. مسیحیان و اهل تسنن با استناد به آماری که در سال 1332 هجری انجام شده بود، خود را اکثریت غالب معرفی می­کردند و لذا بیشتر خاک بیروت نیز در اشغال ایشان بوده و هست. البته شیعیان، معارض این وضعیت بودند و بنابراین دو گرایش سیاسی در لبنان به وجود آمد، یکی گروه اکثریت و دیگری معارض که شیعه بودند.

بر اساس آمار رسمی، جمعیت لبنان 4 میلیون، اعلام می­شد، در حالی که جمعیت واقعی این کشور، حدود 8 تا 9 میلیون نفر است. این در حالی است که بین 12 تا 16 میلیون لبنانی خارج از این کشور زندگی می­کنند که اکثرا سنی و مسیحی هستند. در چنین احوالی امام موسی صدر تلاش فراوانی می­کرد تا در محافل سیاسی و مراکز قدرت، جای پایی هم برای شیعه هموار کند و آنها را صاحب حقوق سیاسی سازد، به طوری که بتوانند در سیاست های کلان کشورشان دخالت داشته باشند. تلاش­ها و جانفشانی­ها و روشنگری­های وی، سرانجام به ثمر نشست و برای نخستین بار، مجلس، قانونی شد. اکنون مجلس عالی لبنان در دست شیعه است و از این طریق اعمال قدرت می­کنند.  

قدرتمندترین ارتش خاورمیانه، ارتش اسرائیل است. جنگ 33 روزه، اولین جنگی بود که دامنه­ی درگیری را به داخل خاک اسرائیل کشاند. در نتیجه­ی این جنگ، جنسیت­های مختلفی که در این کشور غاصب حضور داشتند، به خانه­ها و کشورهای خود بازگشتند و نیمی از اسرائیل، تخلیه شد. جنگ، به دلیل شرایط نامتوازن طرفین درگیر، حالت پارتیزانی به خود گرفت و از حالت کلاسیک خارج شد. چرا که اتّکاء اسرائیل به سلاح­های پیشرفته­ی نظامی و عمدتا هواپیما بود، ولی حزب الله جز مجاهدینی که جان در کف دست داشتند و تعدادی موشک که از دید رادارهای هوشمتند اسرائیل، پنهان نمی­ماند، چیزی بیش نداشتند. در حقیقت، جنگ بین دو ارتش منظم نبود، بلکه از یک طرف ارتش نیرومند اسرائیل با تمام تجهیزات و تجارب جنگی و از طرف دیگر مبارزان باانگیزه و فدائیان بی­باک لبنانی حضور داشتند که در کوهستان­های جنگلی مرزی بین دو کشور به جدالی نابرابر و نامتوازن مشغول بودند. خطّ مقدم این جنگ، در جنوب شرقی لبنان بود که اکنون به شکل یک مجموعه­ی دیدنی به نام «ملیتا» درآمده و مانند یک موزه­ی طبیعی، موقعیت و شرایط درگیری و تجهیزات و ترفندهای جنگی حزب الله را در طیّ این جنگ، به نمایش می­گذارد. با گذشت 33 روز نبرد خونین و ویرانگر، اسرائیل برای نخستین بار، طعم تلخ شکست را چشید و بدینسان، اسطوره­ی اسرائیل در هم شکست و در عوض، حزب الله به اسطوره تبدیل شد.

در پایان، آقای دکتر گل حسنی آدرس ایمیل خود را نیز اعلام کرد و ما یادداشت کردیم. Golhasani@hatmail.com

+ نوشته شده در  دوشنبه سوم آذر ۱۳۹۳ساعت 11:5  توسط علی اکبر ملایی  |